«کشور سه ماه ذخیره دارویی دارد»
در حوزه بیماری اماس نیز بعضی از اینترفرونها و حتی برخی برندهای تولید داخل در دسترس بیماران نیستند
«در حوزه داروهای سرطان، برخی داروهای کمکی مورد استفاده در کنار شیمیدرمانی با کمبود مواجه هستند. در حوزه بیماری اماس نیز بعضی از اینترفرونها و حتی برخی برندهای تولید داخل در دسترس بیماران نیستند. همچنین در حوزه بیماران هموفیلی، کمبود فاکتور هشت و برخی فرآوردههای خونی مشکلات جدی برای بیماران و خانوادههای آنها ایجاد کرده است.»
در روزهایی که نگرانیها درباره کمبود دارو و آینده بازار دارویی کشور افزایش یافته، کارشناسان معتقدند ارزیابی وضعیت این حوزه نیازمند نگاهی همزمان به نقاط قوت و ضعف نظام دارویی کشور است. اگرچه بخش عمده نیاز دارویی ایران در داخل تولید میشود، اما وابستگی به واردات مواد اولیه، مشکلات ارزی، کمبود نقدینگی و چالشهای ساختاری همچنان از مهمترین تهدیدهای این صنعت به شمار میروند.
دکتر محمد طاهری، داروساز و کارشناس امور دارویی، ضمن تشریح وضعیت فعلی بازار دارو، از مهمترین کمبودهای موجود، دلایل افزایش قیمتها و چشمانداز ماههای آینده سخن میگوید.
تولید داخلی در سایه وابستگی
طاهری در ابتدای گفتوگو با اشاره به ظرفیتهای صنعت داروسازی ایران میگوید: «یکی از مهمترین نقاط قوت نظام دارویی کشور این است که حدود ۹۷ درصد داروهای مصرفی کشور در داخل تولید میشود. این عدد بزرگی است و نشان میدهد صنایع داروسازی کشور توان تأمین بخش عمده نیازهای دارویی را دارند، اما این آمار نباید موجب غفلت از چالشهای موجود شود.»
به گفته او، «اگرچه داروی نهایی در داخل تولید میشود، اما بخش مهمی از مواد اولیه، مواد مؤثره و برخی مواد جانبی مورد نیاز صنعت داروسازی همچنان وابسته به واردات است. بنابراین مشکلاتی مانند تحریمها، دشواری نقلوانتقال پول، تأخیر در تخصیص ارز و محدودیتهای تجاری میتواند روند تولید را تحت تأثیر قرار دهد.»
کمبودها پراکندهاند، اما بیماران خاص بیشتر آسیب میبینند/ کدام داروها کمیاب شدهاند؟
به گفته این کارشناس دارویی، کمبودهای فعلی به یک گروه مشخص محدود نمیشود و در حوزههای مختلف دیده میشود. او میگوید: «در حوزه داروهای سرطان، برخی داروهای کمکی مورد استفاده در کنار شیمیدرمانی با کمبود مواجه هستند. در حوزه بیماری اماس نیز بعضی از اینترفرونها و حتی برخی برندهای تولید داخل در دسترس بیماران نیستند.»
طاهری توضیح میدهد که تغییر برند دارویی برای بسیاری از بیماران اماس ساده نیست: «بیمارانی که چند سال از یک برند خاص استفاده کردهاند، معمولاً نمیتوانند به سرعت داروی خود را تغییر دهند. این موضوع هم از نظر جسمی و هم از نظر روانی برای آنها مشکلساز است.»
او همچنین از کمبود برخی داروهای دیابت از جمله برخی انسولینهای خارجی و تعدادی از داروهای خوراکی دیابت خبر میدهد و اضافه میکند: «در حوزه اعصاب و روان نیز برخی داروها از جمله آسنترا با کمبود مواجه شدهاند.»
به گفته او، وضعیت در برخی بیماریهای خاص نگرانکنندهتر است: «در حوزه بیماران هموفیلی، کمبود فاکتور هشت و برخی فرآوردههای خونی مشکلات جدی برای بیماران و خانوادههای آنها ایجاد کرده است.»
افزایش قیمت دارو صرفاً یک علت ندارد
طاهری معتقد است افزایش قیمت دارو را نمیتوان تنها به یک عامل نسبت داد. او میگوید: «این یک مسئله چندوجهی است و نمیتوان همه مسئولیت را متوجه تولیدکنندگان یا دستگاههای نظارتی دانست. افزایش هزینه مواد اولیه، رشد قیمت محصولات پتروشیمی، هزینههای حملونقل، مشکلات ناشی از تحریمها و تأخیر در تخصیص ارز، همگی در افزایش هزینه تولید نقش دارند.»
او توضیح میدهد: «گاهی تولیدکننده ماهها منتظر تخصیص ارز میماند و نمیتواند مواد اولیه مورد نیاز خود را وارد کند. در برخی موارد نیز به دلیل تأخیر در پرداختها یا مشکلات نقلوانتقال پول، قراردادهای خارجی با مشکل مواجه میشوند و همین موضوع هزینه نهایی تولید را افزایش میدهد. این مسائل نباید مانع اصلاح ضعفهای نظارتی شود و نظام قیمتگذاری نیز باید به گونهای عمل کند که هم تولیدکننده متضرر نشود و هم فشار غیرمنطقی به بیماران وارد نشود.»
آیا بحران دارویی گسترده در راه است؟
این کارشناس امور دارویی درباره آینده بازار دارو دیدگاهی محتاطانه اما امیدوارانه دارد. او میگوید: «پیشبینی من این است که با بحران فراگیر و سراسری دارویی مواجه نخواهیم شد، هرچند ممکن است در برخی مقاطع با کمبودهای موقت روبهرو شویم.»
طاهری یکی از دلایل این ارزیابی را وجود ذخایر راهبردی دارو عنوان میکند و میگوید: «طبق اعلام مسئولان، کشور حداقل سه ماه ذخیره دارویی دارد. ممکن است این ذخایر مستقیماً در داروخانهها نباشد و در انبارهای راهبردی نگهداری شود، اما اصل ذخایر وجود دارد.
تا زمانی که صنایع داروسازی کشور فعال باشند و مشکلات مربوط به تأمین مواد اولیه، تخصیص ارز، حملونقل و نقدینگی مدیریت شود، میتوان از بروز بحرانهای گسترده جلوگیری کرد.»